In een brief aan de formateurs, fractievoorzitters en betrokken Kamerleden heeft de Vereniging van Milieuprofessionals (VVM) half december opgeroepen om de gezonde leefomgeving expliciet en structureel te borgen in het nieuwe kabinetsbeleid.

Een gezonde leefomgeving vereist centrale sturing met waarborgen voor preventie van gezondheidsschadelijke stoffen. Uit diverse onderzoeken blijkt dat volksgezondheid in de praktijk nog onvoldoende wordt meegewogen bij vergunningverlening, toezicht en industriële beleidsvorming.

Gezondheid structureel onderbelicht

De VVM wijst onder meer op het rapport Industrie en omwonenden van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (2023), waaruit blijkt dat gezondheidsbelangen van omwonenden structureel ondergesneeuwd raken. Hoewel het kabinet dit probleem heeft onderkend in de Actieagenda Industrie en Omwonenden, ontbreekt volgens de VVM een krachtige bestuurlijke visie om gezondheidsdoelen daadwerkelijk zeker te stellen.

De urgentie hiervan wordt zichtbaar bij de toelating en vergunningverlening van stoffen die risico’s vormen voor de volksgezondheid. Met name bij persistente en bioaccumulerende stoffen, zoals PFAS, schiet het huidige stelsel van toezicht en handhaving tekort. Inmiddels worden bij vrijwel de gehele bevolking gezondheidsnormen overschreden en staat de drinkwatervoorziening onder druk.

In het artikel “Politiek moet de volksgezondheid weer beschermen” in het vakblad Milieu wordt nader ingegaan op de bestuurlijke tekortkomingen die de PFAS-problematiek blootlegt.

Oproep tot centrale regie en versterkt toezicht

Volgens de VVM is dringend behoefte aan een gezondheidskundig milieubeleid dat uitgaat van de zorgplicht en het voorzorgsbeginsel, met name bij stoffen die langdurig in het milieu en het menselijk lichaam aanwezig blijven. De huidige verdeling van verantwoordelijkheden over ministeries biedt daarvoor onvoldoende waarborgen.

In de brief doet de VVM daarom een aantal voorstellen, waaronder:

• het beleggen van een duidelijke portefeuille voor de gezonde leefomgeving bij een minister, met structurele coördinatie tussen IenW, VWS en LVVN;
• het versterken van de samenwerking tussen overheden, met nadrukkelijke inbreng van GGD’en, omgevingsdiensten en veiligheidsregio’s;
• het instellen van een onafhankelijk Staatstoezicht voor een gezonde leefomgeving, gebaseerd op de Gezondheidswet;
• en het oprichten van een onafhankelijke autoriteit voor de gezonde leefomgeving, zoals ook door omwonenden van grote industrieën wordt bepleit.

Brede samenwerking noodzakelijk

Voor een effectief nationaal – en internationaal – beleid is volgens de VVM nauwe samenwerking nodig tussen bestaande organisaties zoals GGD’en, omgevingsdiensten, RIVM, NVWA en het Ctgb, evenals met Europese instanties als ECHA en EFSA. Lokale signalen over gezondheidsrisico’s moeten sneller kunnen doorwerken in nationaal en Europees beleid.

De VVM benadrukt dat een gezonde leefomgeving geen wisselgeld mag zijn bij economische of politieke keuzes. “Juist in tijden van kabinetsformatie is het van belang dit publieke belang expliciet te verankeren,” aldus de vereniging.

De VVM gaat graag in gesprek met politiek en beleid om te komen tot een concrete en samenhangende agenda voor een gezonde leefomgeving.

Download de brief>>